Podczas porannej odprawy ktoś zgłasza, że przejście przy drukarce jest zastawione, a kierownik odpowiada: „proszę uważać”. Jeśli takie zaniedbanie narusza przepisy BHP, osoba odpowiedzialna może dostać grzywnę, ale jej wysokość zależy od trybu sprawy i tego, kto odpowiadał za bezpieczeństwo.
Za naruszenie BHP grozi grzywna, a przy bezpośrednim zagrożeniu trzeba działać od razu
- Grzywna sądowa: od 2 000 zł do 60 000 zł za wykroczenie z art. 283 § 1 Kodeksu pracy.
- Mandat PIP: inspektor może nałożyć mandat do 5 000 zł, a w warunkach określonych w przepisach limit może wzrosnąć do 10 000 zł.
- Odpowiedzialność: odpowiada osoba, która miała obowiązek dbać o BHP lub kierowała pracownikami; sama funkcja pracodawcy nie rozstrzyga jeszcze, kto dostanie karę.
- Zagrożenie życia lub zdrowia: pracownik może przerwać pracę i powiadomić przełożonego, jeśli spełnione są warunki z art. 210 Kodeksu pracy.
- Skarga do PIP: dane skarżącego są co do zasady chronione, a skarga powinna zostać rozpatrzona bez zbędnej zwłoki, najpóźniej w ciągu miesiąca.
Po zmianie przepisów grzywna za wykroczenie BHP może sięgnąć 60 000 zł
W przepisach łatwo trafić na starszą kwotę. Od 8 lipca 2026 r. art. 283 § 1 Kodeksu pracy przewiduje grzywnę od 2 000 zł do 60 000 zł za nieprzestrzeganie przepisów lub zasad BHP przez osobę odpowiedzialną za stan bezpieczeństwa albo kierującą pracownikami. Zmianę wprowadziła nowelizacja opublikowana w Dzienniku Ustaw.
To ważne, bo część poradników nadal podaje przedział od 1 000 zł do 30 000 zł. Taka kwota była wcześniejszym brzmieniem przepisu, a nie stawką właściwą dla wykroczeń po wejściu w życie nowelizacji. Kwota 60 000 zł to górna granica grzywny orzekanej w sprawie wykroczeniowej, nie automatyczna kara za każde uchybienie.
Inspektor pracy może też zaproponować mandat. Zgodnie z informacjami Państwowej Inspekcji Pracy mandat za wykroczenie przeciwko prawom pracownika wynosi od 2 000 zł do 5 000 zł, a przy ponownym ukaraniu za takie wykroczenie w określonym ustawowo okresie może sięgnąć 10 000 zł. Odmowa przyjęcia mandatu oznacza, że sprawa może trafić do sądu, który rozstrzyga ją w granicach przewidzianych w Kodeksie pracy.
Za naruszenie odpowiada konkretna osoba, a nie automatycznie cała firma
Tabliczka z nazwą spółki nie wskazuje jeszcze, kto popełnił wykroczenie. Art. 283 § 1 Kodeksu pracy obejmuje osobę odpowiedzialną za stan BHP oraz osobę kierującą pracownikami lub innymi osobami fizycznymi, jeśli nie przestrzega przepisów albo zasad bezpieczeństwa. Inspektor lub sąd ustala więc rolę i obowiązki konkretnej osoby, zamiast przypisywać karę firmie wyłącznie dlatego, że doszło do wypadku.
Pracodawca pozostaje odpowiedzialny za stan bezpieczeństwa w zakładzie, ale zadania może powierzać osobom kierującym pracownikami. Samo wyznaczenie służby BHP albo zewnętrznego specjalisty nie oznacza, że pracodawca przestaje odpowiadać za organizację bezpiecznej pracy. Uważam, że tu najłatwiej o błędny skrót: „jest specjalista, więc sprawa go nie dotyczy”.
Przy poważniejszym zagrożeniu może wchodzić w grę osobna odpowiedzialność karna. Art. 220 Kodeksu karnego dotyczy osoby odpowiedzialnej za BHP, która przez niedopełnienie obowiązków naraża pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu; za umyślne działanie grozi kara pozbawienia wolności do 3 lat. Przepis ten nie uruchamia się przy każdym naruszeniu, lecz wymaga spełnienia opisanych w nim przesłanek.
Od rodzaju zagrożenia zależy, czy wystarczy zgłoszenie, czy trzeba przerwać pracę
Zastawiony korytarz i odsłonięte przewody pod biurkiem to uchybienia, ale nie każda nieprawidłowość daje prawo do natychmiastowego odejścia od stanowiska. Art. 210 Kodeksu pracy wymaga bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia lub życia pracownika albo innych osób. W takiej sytuacji pracownik może powstrzymać się od pracy i niezwłocznie zawiadomić przełożonego; jeśli zagrożenie nadal trwa, może oddalić się z jego miejsca.
| Sytuacja | Możliwy skutek | Co zrobić |
|---|---|---|
| Usterka lub uchybienie bez bezpośredniego zagrożenia, np. brak aktualnej instrukcji przy urządzeniu | Może uzasadniać zgłoszenie naruszenia, ale samo w sobie nie zawsze pozwala przerwać pracę na podstawie art. 210 | Zgłoś problem przełożonemu i zachowaj rzeczowy zapis, czego dotyczyło zgłoszenie |
| Warunki stwarzają bezpośrednie zagrożenie, np. praca przy uszkodzonym urządzeniu grożącym porażeniem | Możesz powstrzymać się od pracy, a przy utrzymującym się zagrożeniu oddalić się z jego miejsca | Niezwłocznie powiadom przełożonego; jeśli ryzyko trwa, przejdź w bezpieczne miejsce |
| Pracodawca nie usuwa naruszenia lub problem dotyczy organizacji pracy | PIP może zbadać sprawę i zastosować środki przewidziane prawem | Złóż skargę do właściwego okręgowego inspektoratu pracy, opisując miejsce, zagrożenie i dostępne dowody |
Państwowa Inspekcja Pracy wyjaśnia, że pracownik zachowuje wynagrodzenie za czas powstrzymania się od pracy lub oddalenia z miejsca zagrożenia, jeśli działanie mieści się w warunkach z art. 210. Nie każde naruszenie BHP spełnia ten próg, dlatego wątpliwość co do bezpośredniego ryzyka nie powinna zastępować zgłoszenia przełożonemu.
Skarga do PIP nie wymaga zgody pracodawcy na kontrolę
Gdy ustne zgłoszenie nie pomaga, można skierować skargę do okręgowego inspektoratu pracy właściwego dla siedziby pracodawcy. Opisz w niej konkretnie, co się dzieje, gdzie i kiedy występuje zagrożenie oraz jakie dokumenty, zdjęcia lub świadkowie mogą pomóc w ocenie sprawy. Nie trzeba samodzielnie wskazywać artykułu ustawy, jeśli potrafisz jasno przedstawić fakty.
Dane osoby składającej skargę są co do zasady chronione podczas kontroli, a inspektor nie powinien ujawniać pracodawcy, że kontrolę wszczęto wskutek skargi, chyba że skarżący wyrazi na to pisemną zgodę. Państwowa Inspekcja Pracy wskazuje jednak wyjątki: przy niektórych przedmiotach kontroli ujawnienie faktu skargi może okazać się konieczne, by przeprowadzić czynności.
Skarga powinna zostać rozpatrzona bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu miesiąca od jej otrzymania. To termin na rozpatrzenie skargi, a nie gwarancja, że kontrola zakończy się w tym samym czasie. Przy bezpośrednim zagrożeniu nie czekaj na odpowiedź urzędu: najpierw zawiadom przełożonego i zadbaj o odsunięcie osób od niebezpiecznego miejsca.
Najpierw zabezpiecz ludzi, potem porządkuj dowody
W biurze problemem bywa kabel przeciągnięty przez przejście, przeciążona listwa albo krzesło z uszkodzonym mechanizmem. Zapisz, czego dotyczy zgłoszenie, komu je przekazano i czy zagrożenie usunięto; dokumentacja pomaga odtworzyć sprawę, ale nie zastępuje reakcji na bieżące ryzyko. Gdy zagrożenie jest bezpośrednie, przerwanie pracy i powiadomienie przełożonego mają pierwszeństwo.
Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej. Jeśli sprawa dotyczy konkretnego wypadku, odpowiedzialności karnej albo sporu o skutki odmowy pracy, skonsultuj dokumenty z prawnikiem lub skorzystaj z porady Państwowej Inspekcji Pracy.
